مقدمه : جستجو در هویت یک پیپ
در دنیای پهناور و عمیق دوستداران پیپ، هر پیپ فراتر از یک ابزار برای مصرف تنباکو است ؛ آنها روایتگر داستانی از هنر، تاریخ و شخصیت سازندهی خود هستند. در این داستان، اگرچه تنه یا کاسه (Bowl) بهعنوان قلب پیپ و معمولاً از چوب برایر شناخته میشود، همیشه در کانون توجه قرار دارد، اما بخشی که مستقیماً با لباس و دندانهای ما در ارتباط است، یعنی استم (Stem)، اغلب نادیده گرفته میشود. استم، پل ارتباطی میان تنه داغ و دهان خنک است و تجربه کشیدن پیپ را بهطور مستقیم شکل میدهد.
امروزه، با پیشرفت تکنولوژی، استمها عمدتاً از متریالهایی مانند آکریلیک (Acrylic) و وولکانیت (Vulcanite) ساخته میشوند که دوام بالا، نگهداری آسان و تنوع رنگی بینظیری را ارائه میدهند. اما آیا تا به حال به این فکر کردهاید که در دوران طلایی ساخت پیپ، پیش از ظهور این پلیمرهای مدرن، استمها از چه چیزهایی ساخته میشدند؟ سفر به گذشته، بهویژه به قلب صنعت پیپسازی فرانسه،
ما را با دنیایی از متریالهای طبیعی، خیرهکننده و پرچالش آشنا میکند. موادی چون شاخ، کهربا و حتی خود چوب برایر، روزی استاندارد طلایی برای ساخت استمها بودند و هر کدام داستان منحصربهفردی از هنر، اقتصاد و زیباییشناسی عصر خود را روایت میکنند. این مقاله، یک سفر تاریخی و فنی به دنیای این متریالهای فراموششده است؛ سفری که از شهر کوچک سنت-کلود در فرانسه آغاز میشود و به تحلیل عمیق هر یک از این گنجینههای طبیعی میپردازد.
سن-کلود: نقطه عطف تاریخ پیپ سازی جهان
برای درک اهمیت این متریالهای کلاسیک، باید به مکانی سفر کنیم که لقب «پایتخت جهانی پیپسازی دستی» را به خود اختصاص داده بود: سن-کلود (Saint-Claude). این شهر کوچک و تاریخی، واقع در منطقه بورگونی-فرانش-کنته در شرق فرانسه، تنها یک شهر نبود، بلکه اکوسیستمی از هنر، صنعت و نوآوری بود که سرنوشت پیپ را برای بیش از یک قرن رقم زد.
ریشههای تاریخی : از زیارتگاه به کارگاه هنری
داستان سن-کلود به قرن هفتم میلادی بازمیگردد، زمانی که آرامگاه سنت کلودیوس از بزانس، دوازدهمین قدیس کلیسای محلی، به یک زیارتگاه محبوب تبدیل شد. این جریان زیارت، اقتصاد محلی را متحول کرد. صنعتگران محلی برای پاسخ به نیازهای زائران، شروع به تولید سوغاتیهای چوبی، جواهرات و اشیاء تزئینی کردند. این مهارت در کار با چوب، بذر اولیه را برای صنعت عظیم پیپسازی در آینده کاشت.
تدریجاً، سن-کلود به یک مرکز برای صنایع دستی چوبی تبدیل شد. سوغاتیهای چوبی جای خود را به ابزارهای پیچیدهتری دادند و در میان آنها، پیپ و بهویژه استم پیپ، بهعنوان یک محصول تخصصی و باارزش ظهور کرد. اسناد تاریخی نشان میدهند که تا سال ۱۸۴۱، حداقل سه کارخانه بزرگ پیپسازی در این شهر فعال بودند که هر کدام حدود ۲۰ کارگر را استخدام میکردند. این فقط آغاز ماجرا بود.
انقلاب برایر و تولد یک امپراتوری
نقطه عطف واقعی سن-کلود، کشف و بهرهبرداری از چوب برایر (Briar) بود. پیش از آن، پیپها عمدتاً از خاک رس (Clay) یا مِرشام (Meerschaum) ساخته میشدند که هر دو محدودیتهای خود را داشتند. چوب برایر که از ریشه گیاه (Heath) به دست میآید، خواص بینظیری داشت : مقاومت بالا در برابر حرارت، تخلخل برای جذب رطوبت و طعمهای ناخوشایند، و دوام فوقالعاده. سن-کلود به اولین شهری تبدیل شد که بهصورت صنعتی از این چوب برای ساخت تنه پیپ استفاده کرد و این نوآوری، شهرت آن را به سرعت در سراسر جهان پراکنده ساخت.
از اواسط قرن نوزدهم تا اواسط قرن بیستم، سن-کلود بدون رقیب بود. کارگاههای کوچک و بزرگ در سراسر شهر مشغول به کار بودند و بوی دلانگیز چوب بریر در فضا پیچیده بود. برندهای افسانهای چون روپ (Ropp)، ژنود (Genod)، شاکوم (Chacom) و بوتس-شوکوان (Butz-Choquin) همگی در این شهر متولد شدند و میراث خود را تا به امروز حفظ کردهاند. این برندها نه تنها تنههای بینظیری تولید میکردند، بلکه در زمینه تولید استمهای متنوع نیز پیشگام بودند.
مرکزیت استمسازی در سن-کلود
همزمان با رشد تقاضا برای پیپهای برایر، صنعتگران سن-کلود به این نکته پی بردند که میتوانند از متریالهای دیگر برای ساخت استم استفاده کرده و آنها را بهصورت جداگانه در سراسر جهان صادر کنند. استمهای ساختهشده از شاخ، کهربا و حتی برایر، به کشورهایی مانند سوئیس، آلمان و اتریش صادر میشدند و برندهای مختلف از آنها برای کامل کردن محصولات خود استفاده میکردند. در واقع، سن-کلود به یک تأمینکننده جهانی برای هم تنه و هم استم تبدیل شد. اگرچه ممکن است این شهر منشأ اصلی استفاده از این متریالها نباشد، اما صنعت پیپسازی پویای آن بود که باعث گسترش، محبوبیت و تکامل این استمهای کلاسیک شد.
اکنون زمان آن است که هر یک از این متریالها را بهتفصیل بررسی کنیم.
شاخ (Horn): زیبایی وحشی و دوام طبیعت
شاخ یکی از اولین، محبوبترین و بادوامترین متریالهای مورد استفاده برای ساخت استم بود. این متریال که از شاخ حیواناتی مانند گاو، گوسفند یا بز به دست میآید، ترکیبی بینظیر از زیبایی طبیعی و کارایی عملی را ارائه میدهد.
منبع: ماسترو رحیمی
پاسخها